Mława

Mława to miasto powiatowe, na północnym Mazowszu, położone na Wysoczyźnie Ciechanowskiej, nad rzeka Mławką.

W najstarszym dokumencie tzw „dokumencie lokacyjnym” dotyczącym miasta Mławy, jest dokument spisany w łacinie w dniu 13 lipca 1429 r., z jego treści dowiadujemy się, że trzej książęta mazowieccy: Siemowit V, Trojden II i Władysław I nadali przywilej na założenie miasta Mława. Wraz z lokacją Mławy znaczenie miasta jako ważnego ośrodka handlowego i politycznego stolicy ziemi zawkrzeńskiej stale wzrastało. Na podstawie źródeł historycznych z XV i początku XVI w. można stwierdzić rozwój Mławy. W dokumencie z 1430 r. pojawiają się pierwsi mieszczanie mławscy: krawiec Paweł oraz szewc Stanisław. Rok 1477 to prawdopodobnie data wzniesienia kościoła parafialnego murowanego p.w. Św. Trójcy. Po włączeniu w 1529 roku Mazowsza do Korony, Mława staje się ważnym ośrodkiem handlowym z Prusami. W drugiej połowie XIX wieku nastąpił intensywny rozwój miasta. W 1877 r. oddano do użytku linię kolejową łączącą Mławę z Warszawą, wybudowano dworzec kolejowy, komorę celną, liczne fabryczki i warsztaty.

Reklamy

Wsie rodzinne

Opracował: Andrzej M. Jankowski

Ziemia Zakroczymska znana jest od końca XIV w. Powstała z dawnego districtus zakroczymskiego, który obszarem swoim przewyższał późniejszą ziemię zakroczymską i sięgał znacznie dalej na północny- wschód (obejmował ziemię makowską – powiat różański i makowski). Dochodził on na północy aż do Zagajnicy – Puszczy Zielonej. Ziemię tworzyły kasztelanie: zakroczymska, nasielska i część pułtuskiej. Od zachodu sąsiadowała z powiatem ciechanowskim, a od wschodu z powiatem warszawskim. Na terytorium dawnego okręgu Zakroczymskiego (districtus) znajdowało się parę grodów: Zakroczym, Serock, Nasielsk. Gród Pułtusk pojawia się około 1230 roku. Łączność z północną ziemią różańsko-makowską musiała ustać w drugiej połowie XIV w. ale wymienione grody do poł. XV w. należały do ziemi Zakroczymskiej. W 1355 roku całe terytorium należało do księcia Ziemowita III syna Trojdena na okres 3 lat. Po tym okresie
powróciło do Króla Kazimierza Wielkiego. W 1370 roku ponownie objął je Siemowit III i odtąd władał całym Mazowszem. W 1374 roku powierzył ziemię zakroczymską swojemu synowi Januszowi I, który rządził nią do 1429 roku. Po nim objął całe księstwo wnuk Bolesław IV (+1454 r.) Po 1526 roku ziemia przeszła pod władzę króla Zygmunta Starego. Ziemia zakroczymska składała się z dwóch powiatów: nowomiejskiego i zakroczymskiego. Taki podział przetrwał aż do XVIII w. Największe dobra w ziemi należały do biskupstwa płockiego i były skupione wokół Pułtuska. Liczyły one ponad 30 wsi i tworzyły zwarte terytorium. Na dobra książęce w XV w. składały się miasta: Zakroczym, Nowe Miasto, Serock oraz kilkanaście wsi które nie tworzyły zwartego klucza. Własność prywatna należała do klucza zgierskiego – Zegrze z zamkiem i okolicznymi wsiami. W poł. XIV w. była to własność nadana Sassinowi ze Smardzewa, kasztelanowi wyszogrodzkiemu, następnie przeszła do Rogalów z Węgrzynowa i Stromiłłów z Dmoszyna. Właścicielem Nasielska w przełomie XIV i XV w. był rycerz Jakusz z Węgrzynowa zw. Białym herbu Prawdzic. Syn jego Paweł zwany Nymergut otrzymał od ojca Nasielsk i Mokszyce. W wiekach średnich drobna szlachta emigrowała w górę rzek, wzdłuż Narwi i Bugu, gdzie otrzymywała przeważnie 10 włók ziemi z obowiązkiem służby rycerskiej. Wsie otrzymywały miano wsi z których wywodzili się owi rycerze. Stąd w nazwach wsi w ziemi łomżyńskiej i nurskiej możemy spotkać nazwy z okolic ziemi zakroczymskiej.
[St. Pazyra: Szkice z dziejów Nasielska i dawnej z. zakroczymskiej]

Pułtusk i powiat pułtuski położony jest na Nizinie Mazowieckiej na północ od Warszawy, na obszarze wysoczyzny lodowcowej przeciętej doliną Narwi. Wysoczyzna ta łączy się od zachodu z Wysoczyzną Ciechanowską. Krajobraz wysoczyzny tworzą pagórki o wysokości od 105 m. npm nad brzegami Narwi do 125 m. npm dalej od rzeki. Koło Świercz występuje prawie płaski rozległy obszar wysoczyzny, wzniesiony 150 do 160 m. npm, najwyższy na północnym Mazowszu. „…Od Pułtuska na zachód poczyna się rozległa równina, której nadano nazwę pola, ponieważ na otwartych i dobrych pod zasiew obszarach nigdzie nie widać lasu…”. (J. Święcicki : Opis Mazowsza, 1609 r.)

W rzeźbie terenu wyróżniają się moreny czołowe, wysokie prawie na 20 m. i ozy występujące od Ślubowa do Latonic, podłużne i kręte wały długości kilkunastu kilometrów i wysokości 20 do 30 m. nad poziom wysoczyzny. Częste są też głębokie do 12 m., wcięte w wysoczyznę doliny strumieni uchodzących do Narwi jak Pełta z Przewodówką, Pokrzywnica, Niestępówka i inne mniejsze. Cały ten teren wydaje się jakby pagórkowaty. W zagłębieniach i dawnych korytach strumieni występują nieliczne większe lub mniejsze stawy, porośnięte trawami, często zatorfione. Gleby wysoczyzny są dobre. Miejsca gdzie teren pokrywają mady i piaski pylaste od dawna były wykorzystywane rolniczo. W nich skupiały się osiedla ludzkie.

W okresie popowstaniowym, ze strony Carskiej Rosji nastąpiła wzmożona rusyfikacja, konfiskata dóbr duchownych i szlacheckich. Wielu Polaków spotkał podobny los, zubożeli z dnia na dzień. Represje te trwały aż do lat 80-tych XIX stulecia.

W jednym z takich miejsc położona była wieś Ostaszewo z folwarkiem oraz wsią parafialną Szyszki. Należały one do okolicy szlacheckiej Słonczewo i położone były na terenie gminy Kozłowo. Folwark Ostaszewo z przyległościami miał charakterystyczne dla wsi mazowieckich rozplanowanie. Domy oddalone były od siebie nieraz o kilkaset metrów i były otoczone wokół linią drzew. Do chałup prowadziła błotnista droga obsadzona po obu stronach wierzbami. Szpaler wierzb wyznaczał również granice posiadłości.

Wieś Ostaszewo, należąca do parafii Szyszki była wymieniana już w XV w. [A. Wolff: Mazowieckie zapiski herbowe z XV i XVI w.] . Należała do szlacheckich rodów herbu Ostoja. W końcu XVI w. należała do Stanisława Karniewskiego [A. Pawiński: Mazowsze]. Ostaszewo składało się ze wsi Ostaszewo Wielkie i Panki, później powstał folwark składający się z kilku osad. Na przełomie XVIII i XIX w. wieś Pańki posiadała status drobnoszlacheckich Panków. W 1827 roku wieś liczyła 13 domów i 68 mieszkańców, a wieś Ostaszewo Wielkie liczyła 14 domów i 74 mieszkańców. W 1882 roku folwark Ostaszewo Wielkie, w którego skład wchodziły Boże Bliżnieta, wieś Ostaszewo Wola Rańcza i Begno liczył 17 domów z drewna, jeden dom murowany (dwór) i miał 1493 morgów ziemi. Folwark Ostaszewo Wola Rańcza ‘A’ miał 10 domów drewnianych i liczył 219 morgów powierzchni. Ponadto w rejonie położona była wieś Ostaszewo Włuski i Wola Ostaszewska [Słownik Geogr. Kr. Pol.].

W połowie XIX w. sukcesorami Ostaszewa była rodzina Koziebrodzkich, spadkobierców po Onufrym Koziebrodzkim herbu Jastrzębiec i żonie jego Elżbiecie z d. Zielińskiej, a do właścicieli części szlacheckich zaliczali się Paweł Klicki po Juliannie Koziebrodzkiej, Józef i Teodora z Zielińskich Zbierzchowscy, Zuzanna z Zielińskich żona Konstantego Przerembskiego – generała WP, Antoni i Katarzyna Gzowscy, Stanisław i Antonina Pruszkowscy, Marianna Lisiewska oraz Józef i Joanna z Zielińskich Stokowscy (wszystkie żony z domu Zielińskie otrzymały spadek po swoim ojcu Antonim Zielińskim, zmarłym w 1812 roku). w latach 50-tych XIX w. dziedzicem Ostaszewa był Gustaw Zieliński syn Karola i Heleny z d. Wołłowicz, brat Hipolita. Dziedziczył on po babce Teodorze z Zielińskich (c. Antoniego i Katarzyny z d. Sutkowskiej), żonie Józefa Wołłowicza – szambelana JKM, która w 1814 roku otrzymała dobra w spadku po swoim zmarłym w 1812 roku ojcu Antonim Zielińskim herbu Świnka. [Spis właścicieli ziemskich z 1846 roku, AGAD KRSWiS sygn. 6559] Antoni Zieliński h. Świnka (*1757 +1812) chorąży raciązki, syn Józefa i Teresy Zbrożek, był jednym z najbogatszych ludzi na Mazowszu. W 1771 roku nabył od Antoniego Ostaszewskiego m. in. Ostaszewo, Czernie, Begno, Wolę Rańczą, Ostaszewko oraz część na Pankach i Włuskach. Zmarł w 1812 roku. Majątek po nim dziedziczyły wyżej wymienione córki.

Karol Zieliński h. Świnka (*1781 Lwów? +1835 Garnowo-Skierdy), syn Stanisława i Honoraty Zielińskich, ojciec Gustawa i Hipolita, ożeniony był z Heleną Wołłowicz c. Józefa i Teodory z d. Zielińskiej, posiadał majątek w Garnowie. Niektóre części na Ostaszewie i przyległościach w latach 1848-1860 dzierżawili potomkowie Antoniego Ostaszewskiego, m. in. Franciszek i inni. [Akta S.C. par. Szyszki] W 1945 roku folwark o obszarze 81 ha zajęła władza ludowa [Maz. Półn. s. 369].

Wieś Begno należała do parafii Szyszki i wymieniona była w dokumentach w XV w. jako wieś herbowych Ostojów, gniazdo rodu Bagieńskich. W latach 1459 -1470 właścicielem Begna był Jakób Ostaszewski h. Ostoja. [A. Wolff: dz. cyt.]. W końcu XVI w. wieś należała do Antoniego Golińskiego [A. Pawiński: dz. cyt]. W 1771 roku Antoni Ostaszewski, właściciel Begna, sprzedał je Antoniemu Zielińskiemu. Od 1814 roku dziedzictwo przejęła Teodora Zielińska wraz z siostrami i ich rodzinami (patrz Ostaszewo). W 1827 roku we wsi Begno były 4 domy i 21 mieszkańców [SGKP, tom 15, uzupełnienia].

Wieś Szyszki alias Syski stanowiąca część większego obszaru zwanego Słonczewo, na którym mieszkała przeważnie drobna szlachta, posiadała kościół erekcji nieznanej. Pierwsza wiadomość o kościele pochodzi z 1460 roku. Zapewne na początku XV w. Bp. Jakub z Korzkwi ufundował i erygował parafię. Z 1609 roku pochodzi informacja, że drewniany, konsekrowany kościół pw Św. Bartłomieja posiadał trzy ołtarze. W 1714 roku Biskup Płocki Ludwik Załuski wybudował drewnianą świątynię. W 1847 roku, po likwidacji parafii Gąsiorowo, przyłączono do Szyszek wsie Kosiorowo i Strzegocin z klasztorem Benedyktynek oraz wieś Dziarno. Odłączono je ponownie w 1906 roku do nowo powstałej parafii w Strzegocinie. Od 1847 roku wsie Gąsiorowo i Sulkowo przyłączono do parafii w Winnicy. W 1879 roku spłonął drewniany kościół i parafię przeniesiono na 20 lat do Strzegocina (w latach 1879 -1899 akty dla parafii Szyszki zapisywano jak dawniej). Obecny, murowany kościół pw. Przemienienia Pańskiego wzniósł w latach 1887-1899 ksiądz I. Antoszewski, a wnętrze wyposażył Ksiądz F. Pajewski. Kościół konsekrował Bp. Antoni Nowowiejski dnia 17 maja 1909 roku. Organy 8-głosowe z 1909 roku są dziełem Jana Szrajbera z Włocławka. Odpust przypada w Święto Świętej Trójcy i Przemienienia Pańskiego oraz Św. Bartłomieja, który jest patronem Parafii. Do 1831 roku wikarym był Ks. Ksawery Ropelewski, od 1832 roku wikarym był Ks. Jan Sierakowski, w latach 1857-1861 Ks. Waśniewski a wikarym Ferdynand Iwaczkowski, w latach 1915 -1950 proboszczem był Ks. Stanisław Jażwiński. W latach 1917 -1941 proboszczem parafii był Ksiądz Aleksander Roesler. Wieś od XIII do XVIII w. była własnością biskupstwa płockiego, po sekularyzacji dóbr ok. 1800 roku stała się własnością rządu.

W kościele zachowała się barokowa rzeźba Chrystusa Zmartwychwstałego z przełomu XVII – XVIII w., oraz malowany na desce obraz Koronacji Maryj w otoczeniu muzykujących Aniołów, manierystyczny z początku XVII w. Na cmentarzu są nagrobki: Jana Mickiewicza (+1844) właściciela dóbr Kościesze i Józefa Gostkowskiego (+1845) z tarczami herbów Poraj, Pomian i Junosza; Pelagii z Kozłowskich h. Jastrzębiec Makomaskiej (+1853) wł. Dóbr Kosciesze; z różowego granitu z płytą żeliwną zwieńczony Krzyżem z figurką Chrystusa – grób Ludwiki z Rudzkich Mossakowskiej (+1872). [KZSP Pułtusk s. 113-114]. W pobliskim Koźniewie Wielkim stał, zachowany do dziś dwór, uważany za największy na Mazowszu Północnym. Należał on do poł. XIX w. do rodziny Zielińskich. [Dwory i dworki w Polsce, cz. 2]

Wieś Garnowo alias Wieś Kowalewska należała do parafii Gołymin. W końcu XVI w. była w posiadaniu Szczęsnego Gadnowskiego [A. Pawiński: dz. cyt]. Gołymin był gniazdem rodziny Golemińskich herbu Tępa Podkowa. Gołymin do początku XIX w. stanowił uposażenie kościoła w Krasnem. W końcu 1806 roku w Gołyminie miał swoją kwaterę Napoleon. 26 grudnia stoczył tu zwycięską bitwę z wojskami rosyjskimi. Kościół pw Św. Jana Chrzciciela w stylu krzyżackim pochodzi zapewne z XV w. Jest to budowla murowana, jednopiętrowa oskarpowana i zachowała charakterystyczne cechy gotyku mazowieckiego. W ołtarzu głównym z XVIII w. znajduje się obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem Jezus. Proboszczem parafii na przełomie XVIII – XIX w. był kanonik Józef Niski. W 1861 roku proboszczem był Ks. Jan Jemielity. Gołymin dziedziczył do 1835 roku Wincenty Hrabia Krasiński s. Jana. W 1781 roku dziedzicami Garnowa Kowalewskiego, Skierd i Ruszkowa była rodzina Wołłowiczów.

W połowie XIX w. dziedzicami Garnowa zostali bracia Zielińscy: Gustaw (*1825) z żoną Anielą z d. Tykiel i Hipolit (ur. 1827 r. Gołymin – zm. 1891 Gzy) wraz z żoną Matyldą z d. Moroz (*1832 +1896) – brat Gustawa, obaj synowie Karola i Heleny z d. Wołłowicz. Po Hipolicie, syn jego Wacław, ożenił się z córką brata jego Gustawa – Marią.

Folwark Garnowo Stara Wieś A i B w 1846 roku należał do Mikołaja i Tekli z Laskich małżonków Purzyckich. W 1827 roku w Garnowie było 20 domów i 202 mieszkańców i zajmował on obszar 1208 mórg. Budynków murowanych było 8, a drewnianych 23. W folwarku Anielin była gorzelnia, browar i wiatrak. We wsi Garnowo było 25 osad, a w Starej Wsi 10 osad włościańskich. [SGKP T. 3]. W 1945 roku majątek Garnowo o pow. 204 ha zajęła władza sowiecka. [Maz. Pół. s. 369]

Moja rodzina Jankowskich sprowadziła się do parafi Szyszki przed lipcem 1844r. i osiadła na gospodarstwie położonym na skraju wsi Ostaszewo i Begno. W 1857r. Jan Jankowski wstąpił w związek małżeński z Pauliną Kucińską. Około 1875r. granice wsi zmieniły się i gospodarstwo Jankowskich włączone zostało do wsi Begno a później do Garnowa. W roku 1885, w Garnowie zmarł Jan Jankowski, pozostawiając żonę Paulinę i siedmioro dzieci (trzy córki Konstancję, Anastazję i Katarzynę, oraz czworo synów: Antoniego, Rocha, Konstantego i Władysława)

Wieś Gzy należąca do gminy Kozłowo, posiadała kościół murowany z 1377 roku. Erygowany razem z parafią z fundacji Piotra z Żeromina i jego braci przez Biskupa Dobiesława dnia 2 maja 1377 roku. Kościół pw Zwiastowania NMP oraz Św. Michała i Św. Jakuba, jako drewniana świątynia zbudowany został w 1609 roku gdy plebanem był Ks. Andrzej Świeczewski i przetrwał aż do początku XVIII w. Nową świątynię, zbudowaną około 1720 roku przez Księdza Jana Bagińskiego konsekrował w roku 1726 Bp. Andrzej Stanisław Załuski (1695 +1758). W 1763 roku Bp. Szeptycki przyłączył całą wieś do uposażenia beneficjów, stanowiła więc ona dobra plebańskie [ADP AV291a s.190]

Obecny, murowany kościół w stylu neogotyckim wg projektu Jana Kwiatkowskiego wzniósł w 1872 roku ksiądz W. Bogacki . Konsekracji dokonał Bp. Sufragan płocki Aleksander Gintowt-Dziewałtowski (1821 +1889) dnia 21 października 1873 roku. Patronem parafii jest Św. Walenty, odpust przypada 14 lutego i 15 sierpnia w Święto Matki Boskiej Skaplerznej. Adam Wolff [j.w.] wymienia Gzy jako gniazdo rodowe herbowych Junoszów ok. 1475 roku. W 1477 roku plebanem Gzów był Piotr herbu Junosza. W skład Gzów w XVI w. wchodziły Gzy-Cisówka, Żeromin Dziedzicki, Kierz, Okrąg, Okrągła, Troszkowska, Wysokie [Zierhofer, Wolff: Nazwy geograficzne] W roku 1827 było w Gzach 12 domów i 117 mieszkańców [SGKP].
Folwark Gzy ze wsią Gzy liczył 15 osad i 85 morgów gruntu, rozległy był na 610 mórg, posiadał jeden budynek murowany, 10 drewnianych oraz wiatrak. Do 1824 roku wieś była własnością Wołłowiczów, później Krasnodębskich i Gościckich, a w połowie XIX w. wieś należała do dziedzica Hipolita Zielińskiego. W roku 1861 proboszczem parafii był Ks. Piotr Jabłoński. W 1891 roku wójtem gminy był Konstanty Sadowski [Maz. Pół. s. 201]

Opis kościoła parafialnego w Gzach: kościół murowany wystawiony 1872 – 1874 i konsekrowany pod nowym wezwaniem. W ołtarzu głównym obraz Wniebowzięcia NMP, kopia wg Murilla. W lewym obraz MB Szkaplerznej oraz Św. Jana Chrzciciela, w prawym Św. Walentego oraz Św. Franciszka z Asyżu wszystkie z końca XIX w. Organy z 1878 roku były wykonane przez Stanisława Przybyłowicza. Na ścianach epitafia Józefa Gościckiego (+1831), Franciszki z Langowskich Gościckiej (+1879), z białego marmuru Ignacego Gościckiego właściciela Tarat (+1886), Franciszki z Gościckich Gościckiej (+1913), Hipolita Zielińskiego (+1891) wł. Gzów, Matyldy z Morozów Zielińskiej (+1896), Marii z Zielińskich Makowskiej (+1891).
Na cmentarzu kościelnym znajduje się murowana neogotycka dzwonnica. Na cmentarzu grzebalnym są nagrobki : Józeffa Hanna (+1876) naczelnika KSW, sędziego pokoju; Aleksandry z Zielińskich Koziebrodzkiej (+1880); Ignacego Gościckiego (+1886) obywatela ziemskiego; wymienionego powyżej Hipolita Zielińskiego – grób rodzinny – pochowani: Aniela Zielińska (+1924), Aleksandra Zielińska (+1945), Włodzimierz Sierzputowski l.62 (+1945), Janina z Kisielnickich Sierzputowska, Helena z Zielińskich Mierzejewska (+1925), Tacjan Mierzejewski (+1929) i Józefa Mierzejewska [zdjęcie z.w.]; ponadto nagrobek Aleksandra Wróblewskiego (+1899) sędziego pow. Pułtuskiego oraz Pelagii z Kicińskich Jakubowskiej (+1917) [KZSP Pułtusk s.7-9].

Moja rodzina Jankowskich osiadła w Gzach za sprawą Konstantego Jankowskiego, ożenił się on z córką dzierżawcy Kozłowa Agnieszką Kowalską. Tutaj urodził się mój dziadek Władysław oraz najstarszy Franciszek. Ojciec otrzymał w końcu XIX w. posadę w Pułtusku. Ukończył szkółkę podoficerską i zamieszkał w Pułtusku w funkcji urzędnika. W 1904r. dostał awans na stanowisko urzędnicze w Warszawie, dokąd przeniósł się we wrześniu 1905r. W Warszawie zmarła jego córka Helena.

Wieś Świeszewo należała do parafii Nasielsk i występowała w aktach z XVI w. jako wieś szlachecka. W 1827 roku było tu 10 domów i 93 mieszkańców. Folwark ok. 1880 roku o powierzchni 378 mórg, posiadał 2 domy murowane i 9 z drewna oraz nieurządzony las. Folwark należał w 1846 roku do Józefa Danielskiego, a wieś Świeszewko do Antoniego Gościckiego. We wsi Świeszewo było 15 osad na 11 morgach powierzchni [SGKP t. 11 s.680].

Około 1850r. we wsi Świeszewo osiadł na gospodarstwie mój prapradziadek Wojciech Borkowski. Tutaj w 1859r. urodził sie mój pradziadek Antoni. Rodzina Borkowskich gospodarzyła w Świeszewie do lat 60-tych XXw.

Wieś Siekluki wraz z folwarkiem położona była nad rz. Płonką. W 1827 roku było tu 8 domów i 80 mieszkańców, a w 1882 roku – 7 domów i 152 mieszkańców. W 1880 roku folwark lit. AB miał 470 mórg powierzchni, 3 budynki murowane i 8 z drewna. Wieś Siekluki miała 15 osad i 66 mórg powierzchni. [SGKP, T.10]. Dziedzicami Siekluk byli Siekluccy. Z nich najsławniejszy był August Sieklucki ur. 6-08-1808 w Sieklukach, rozpoczął on w 1828 roku Studia Teologiczne na Uniwersytecie Warszawskim. W 1831 roku otrzymał święcenia kapłańskie i został profesorem Seminarium Duchownego Św. Jana w Warszawie. Zmarł 6-02-1881 w Warszawie [Pułtusk cz. 2, s.208]. Wieś należała do parafii w Skołatowie.

W Sieklukach w 1817r. przyszegł na świat mój prapradziadek Wojciech Borkowski syn Bonifacego. Rodzina Borkowskich miała tam gospodarstwo, które założył w końcu XVIIIw. Stanislaw syn Kazimierza i Domiceli Borkowskich.

Wieś Skołatowo już w 1155 roku była wymieniona wśród posiadłości należących do klasztoru w Czerwińsku. Parafię ufundowali opaci czerwińscy. Kościół wzmiankowany był już w 1254 roku. W 1609 roku drewniana świątynia nosiła wezwanie Św. Achancjusza. Nomenklatura Skołatowo wchodziła w skład dóbr Gumino [SGKP, T.10, s. 680]. W 1927 roku zbudowano nowy murowany kościół.

Wieś Sulkowo położona w gminie Gołębie, należała do 1847 roku do parafii w Gąsiorowie, potem do parafii w Winnicy. W 1827 roku było tu 6 domów i 69 mieszkańców [SGKP, T. 11, s. 574]. Wspomniana wieś Bruliny w XVI w. nazywana była Brolino. W 1576 roku było tu 7,25 łana. W 1827 roku składała się z Brulina Wielkiego, w którym było 12 domów i 47 mieszkańców, Brulina Średniego w którym było 11 domów i 40 mieszkańców i Brulina Falkowic gdzie było 3 domy i 21 mieszkańców. Dobra Brulino Wielkie należały do 1842 roku do Pawła Gościckiego, rejenta Komisji Cywilno Wojskowej i żony jego Antoniny, w 1847 roku należały do Antoniego Gościckiego. W 1945 roku folwark o powierzchni 122 ha zajęła władza sowiecka.

We wsi Sulkowo – prawdopodobnie we wianie ślubnym Barbary z Szuleckich córki Zygmunta, posesora Tąsew i Jadwigi z Góreckich, szlachcianki z Górek Baczek – część na gospodarstwie otrzymał jej małżonek Karol Kanigowski. Ślub odbył się w Górkach Witowicach par. Winnica w 1796r. Z Sulkowa pochodziła również rodzina Wyrzykowskich. Agnieszka Wyrzykowska córka Jana i Elżbiety wyszła w 1813 roku w Sulkowie za Filipa Jerzałkowskiego syna Michała i Rozali ze Skibińskich, gospodarzy z Prusinowic. W 1859r. w Brulinach obie rodziny tj. Kanigowskich i Jerzałkowskich związał ślub Franciszka Kanigowskiego z Teofilą Jerzałkowską. Z tego związku urodziła się moja prababcia Julianna Kanigowska, żona mojego pradziadka Antoniego Borkowskiego ze Świeszewa. Z nich urodziła się moja babcia Leokadia Borkowska, żona mojego dziadka Władysława Jankowskiego z Warszawy.

Pozostałe własności (z wypisów AGAD akta KRSWiD vol. I-III sygn. 6559-6561 „Dobra ziemskie w KP 1846r” oraz Józef Ostaszewski „Z dziejów mławskiego Mazowsza”)

Celestynów

Gmina Celestynów istnieje od 1952 roku. Jest jedną z ośmiu gmin Powiatu Otwockiego. Leży na terenie Mazowieckiego Parku Krajobrazowego i pod względem przyrodniczym oraz turystycznym jest bardzo atrakcyjna. Zajmuje obszar około 80 km kw., z czego 60 % stanowią lasy. Zamieszkuje ją prawie 10 500 osób.
W skład gminy wchodzą następujące wsie : Dąbrówka, Dyzin, Glina, Jatne, Ostrowik, Ostrów, Podbiel, Pogorzel Warszawska, Ponurzyca, Regut, Stara Wieś, Tabor i Zabieżki.
Sam Celestynów jest znany w całej Polsce z akcji odbicia więźniów przez żołnierzy AK w 1943 roku oraz ze Schroniska dla Zwierząt . Ponadto na terenie gminy na wydmie Pękatka odkryto najstarsze ślady pobytu człowieka na Mazowszu. Mają tu również swą siedzibę dwie placówki naukowo-badawcze: Zakład Wysokich Ciśnień UNIPRESS PAN na Lasku (częściowo na terenie byłego majątku Skarbonka) i Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Warszawskiego w Ostrowiku.

W okolicach 1900 roku pojawiły się pierwsze w Celestynowie chałupy. Należały do Markowskich i Jana Papisa. „Kronika parafialna” odnotowała, że przed rokiem 1900 koło stacji Celestynów było 8 domów. Budynek stacji kolejowej zbudowano właśnie w roku 1900 (Budynek ów stoi po dziś dzień zob. foto)

Parafia Celestynów. 13 sierpnia 1929 roku Ks. kardynał Aleksander Kakowski, arcybiskup, metropolita warszawski erygował parafię Celestynów – dekanat praski, wydzieloną z następujących parafii: Celestynów z parafii Kołbiel, wsie Lasek i Dąbrówka oraz majątki Skarbonka, Strzępki, Radzin i Cegielnia z parafii Karczew oraz wsie Dyzin z parafii Glinianka. Pierwszym proboszczem nowoutworzonej parafii był Ks. Anatol Sałaga. 20 grudnia Papież Pius XI dekretem zebrania konsystorskiego ustanowił, aby wsie Regut i Tabor z parafii Osieck diecezji podlaskiej przyłączyć do parafii Celestynów archidiecezji warszawskiej. 30 października ks. dr. Stanisław Gall poświęcił wybudowany drewniany kościół. Dosyć szybko zawiązał się społeczny komitet budowy nowej murowanej świątyni pod przewodnictwem p. Stefana Jankowskiego, syna sławnego profesora Edmunda Jankowskiego – właściciela majątku Skarbonka (dziś na terenie wsi Lasek) i organizatora szkoły ogrodniczej w Celestynowie. Dzięki pomocy materialnej prof. Edmunda wybudowano plebanię i wymurowano kościół. Dnia 30.X.1932 r. w Uroczystość Chrystusa Króla Wszechświata, odbyło się poświęcenie kościoła, którego dokonał ks. Bp Stanisław Gall.

W okolicy Celestynowa we wsi Lasek na jej zachodnim skraju znajdował się majątek prof. Edmunda Jankowskiego nazwany Skarbonka.
Na posiadłość tą składało się ok. 40 hektarów ziemi, domek mieszkalny i zabudowania gospodarcze. W 1893 roku zakupił ją od właściciela dóbr otwockich o nazwisku Kurtz profesor Edmund Jankowski – wykładowca Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie.
W setną rocznicę powstania majątku Skarbonka, w 1993r. odbył się tutaj zjazd rodziny potomków właściciela prof. Edmunda Jankowskiego.

Edmund Artur Witold Jankowski urodził się 7 VIII 1849 w Warszawie, zmarł 19 XII 1938 w Warszawie (pochowany na Powązkach). Był synem Adolfa (*1824+1918) i Elżbiety Gross (*1823) małżonków Jankowskich spokrewnionych z węgierskim rodem Adelsbergów. Rodzina osiedliła się w Warszawie ok. 1820r., po konfiskacie ich majątków w wileńskim. Ojcem Adolfa był Jan, kapitan weteranów WP, matką Józefa Kochanowska. Edmund był profesorem SGGW, jednym z twórców nowoczesnego ogrodnictwa polskiego, głównym fundatorem świątyni celestynowskiej i wielkim społecznikiem, odznaczonym medalem papieskim „Pro Ecclesia et Pontifice”. W 1875r. w Warszawie ożenił się z Marią Sikorską (+1931) po której pozostawił dzieci:

  • Mieczysław Prosper (1878-1961 Warszawa)
  • Stefan Marian (1876-1941 Skarbonka), zoolog;
  • Adam (1886-1933 Warszawa) fabrykant;
  • Józef Alfons (1882);

Dworek Radzińskich wybudowany w 1869 r. na terenie dóbr ziemskich, nazwany od nazwiska właścicieli Radziłem, obecnie znajduje się przy ulicy Otwockiej 18 w Celestynowie. (zobacz foto)

Zofia z Jankowski Kulińska (1911-1999) nauczycielka, harcmistrzyni, komendantka Hufca ZHP „Wawer”, org. Tajnych Kompletów Gimnazjalnych w czasie wojny 1940-44. W kościele w 2002 r. odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą tej wielkiej kobiecie. (zobacz foto)